Phóng sự của Vũ Quí Hạo Nhiên
(Courtesy of Người Việt Daily Newspaper)

Kỹ sư Phạm Đình San nhận ra hình của chính mình trên báo. Khi báo Người Việt viết về cựu thủy thủ tàu USS Kirk tìm cô con gái tinh thần của mình và kể về chuyến công tác di tản của chiến thuyền này, báo Người Việt đăng tấm hình hai sĩ quan, một Mỹ một Việt, đứng nghiêm chào và trao quyền chỉ huy. Vị thiếu tá trong hình chính là ông Phạm Đình San.
“Tôi chính là người hạm trưởng trong tấm hình đăng trên báo,” ông San gọi vào tòa sọan Người Việt và báo cho tôi biết.

Chiếc tàu trong hình là tàu Chí Linh HQ-11 của Hải Quân Việt Nam, ông San giải thích. Chiếc Chí Linh nằm trong đoàn tàu chiến của Hải Quân, đi từ Côn Sơn đế Philippines. Song hành với đoàn tàu này là hai chiến hạm Mỹ, chiếc USS Kirk và chiếc USS Cook.
Từ sau Tết Ất Mão 1975, chiếc Chí Linh được lệnh ra tuần tiểu bảo vệ dàn khoan dầu Bông Hồng 9, ngòai khơi Vũng Tàu. Chưa được hai tháng, dàn khoan dầu rút đi. “Tối hôm đó là ngày 19 Tháng Ba, sinh nhật tôi,” ông San kể lại. “General Manager của dàn khoan mời tôi ăn tối. Bửa ăn nói chuyện bình thường, không có gì cả. Sau bửa ăn, ông ấy nói với tôi sáng mai cả dàn khoan sẽ rút đi.”
Người general manager đưa danh thiếp cho ông San. “Ông ấy đưa tôi cái cạc visit. Dân làm ăn họ hay có cạc visit.” Danh thiếp này, tới nay ông San còn giữ. “Ông ấy còn nói thêm, nếu trong thời gian sắp tới có cần gì thì liên lạc,” số điện thọai và địa chỉ ở Singapore. “Mình thì nghĩ là họ khoan xong có lẽ không thấy dầu thì họ nhổ neo đi, đâu có ngờ là tín hiệu riêng,” ông San kể.
Sáng sớm, dàn khoan nhổ neo. Không còn dàn khoan để canh giữ, ông San điện về Bộ Tư Lệnh Vùng Ba Duyên Hải, xin chỉ thị. Lập tức, tàu Chí Linh nhận được điện hỏa tốc, “trực chỉ Cam Ranh và nhận lệnh của Bộ Tư Lệnh Vùng 2 Duyên Hải.”
Ra Cam Ranh, Tư Lệnh Vùng 2 Duyên Hải là Phó Đề Đốc Hòang Cơ Minh ra lệnh cho tàu Chí Linh tuần tiểu Vịnh Cà Ná. Từ Cà Ná, tàu Chí Linh sau đó lại được lệnh trực chỉ Quy Nhơn, để phối hợp cùng nhiều tàu chiến khác, hỗ trợ tiếp cứu Sư Đòan 22 Bộ Binh khi đó đang rút lui. Đến khi Quy Nhơn thất thủ, tàu Chí Linh được lệnh trở lại Vịnh Cà Ná.
“Đường Quốc Lộ 1 chạy quanh Vịnh Cà Ná, đêm đêm, tôi thấy xe tăng Bắc Vịêt bật đèn nối đuôi nhau đi. Khi đó, vì quân nhu quân liệu thiếu, chúng tôi bị giới hạn mỗi ngày chỉ bắn 2 viên, nhưng tôi thấy xe tăng đi hàng đòan, tôi ra lệnh bắn, bất chấp giới hạn.”

Gíáp bên Vịnh Cà Ná có hai hòn núi, mang tên Mũi Đá Chẹt. Quốc Lộ 1 chạy đường đèo quanh Mũi Đá Chẹt, băng cây cầu giữa hai ngọn núi. “Mục tiêu của tôi là cây cầu đó. Tôi nhắm ngay cây cầu, cứ xe tăng đi qua là tôi bắn,” ông San kể tiếp.
Chiếc Chí Linh đơn thương độc mã đứng chơ vơ giữa Vịnh Cà Ná bắn nhau với đòan xe tăng, pháo, bộ đội đang tiến về hướng Cam Ranh, Phan Thiết.
Đứng sát bờ, tàu Chí Linh từ biển bắn vào, quân đội Bắc Việt từ đất liền bắn ra. “ Theo nguyên tắc tác chiến, phải có ăng ten chính và ăng ten phụ,” ông San giải thích. “Khi đó, viên hạ sĩ quan vô tuyến là Thượng Sĩ Nguyễn Văn Bàng đi cùng một số người nữa, đi từ lòng tàu ra phía sau, leo lên mở nắp cửa tròn định dựng một cây ăng ten phụ.”
Đúng lúc đó, chiếc Chí Linh bị bắn trúng trực xạ. Viên đạn bay xuyên từ cánh tả ngạn, xuyên tới bên hữu ngạn tàu, nhưng bay xuyên ra tới ngòai rồi mới nổ. Tuy không bị đạn nổ trong tàu_”nếu nổ trong tàu thì chắc chìm rồi”- nhưng bị thủng hai lỗ hai bên, “lớn bằng nắp thùng phuy.”
Chiếc tàu thì thóat hiểm, nhưng viên thượng sĩ thì không thóat được.
Đúng lúc đang mở nắp lên boong tàu, bị viên đạn trực xạ bắn trúng, thượng sĩ vô tuyến Nguyễn Văn Bàng trở thàng quân nhân Việt Nam Cộng Hòa cuối cùng hy sinh trên tàu Chí Linh HQ-11.

Cam Ranh, Phan Thiết thất thủ, đòan tàu cùng rút. Tới mặt trận Phước Tuy, Bình Tuy, đòan tàu lại tham gia giải cứu bốc sinh viên sĩ quan Đà Lạt chạy từ cao nguyên về bờ biển. Đến khi Bình Tuy mất nốt, đòan tàu rút về Vũng Tàu, rồi về Sài Gòn.
Chí Linh cập cầu Sài Gòn chiều ngày 28 Tháng Tư. Lúc này, quân cảng đã bị cấm trại, nội bất xuất, ngọai bất nhập. Đến trưa ngày 29 Tháng Tư, tình hình Sài Gòn đã trở nên hỗn lọan, ông San xin phép về thăm nhà. Đây là chuyến về thăm nhà đầu tiên kể từ ngày Tết, sau khi nhận lệnh lên tàu đi tuần tiểu quanh dàn khoan dầu. Và cũng sẽ là chuyến cuối cùng.
Tư lệnh phó hạm đội cấp cho ông San một đặc vụ lệnh, lại cho mượn một xe jeep và một tài xế. Trên đường ra cổng, có hai hạm trưởng khác xin đi theo. Chở ông San về đến nhà, ông tài xế tiếp tục chở hai vị tá kia về nhà họ.
Lúc đó gia đình ông San ở nhà vừa đông thêm một ít. Ngòai người vợ trẻ và cậu con trai mới 2 tuổi, còn có cô dưỡng nữ và cũng là con người em trai ông San, và bà nội của các cháu, vừa mới từ Nha Trang chạy vào.
Đã về được nhà, thấy cả nhà bình yên, bụng cũng an tâm nhưng thực sự cũng không biết phải làm gì. Đến khỏang 7 rưởi tối, người tài xế xe jeep bỗng xồng xộc chạy vào nhà. “Ông ấy hô lên, ‘ May quá hạm trưởng còn đây, tôi chở hai ông hạm trưởng kia và gia đình họ vào lại bộ tư lệnh hạm đội rồi,’ rồi ông ấy giục tôi lên xe.”
Cả gia đình ông San năm người chất lên xe jeep chạy vào quân cảng, nhưng đến nơi, cả vùng đã rào kẻm gai kín mít. Quân Cảnh, Thủy Quân Lục Chiến đứng gác, không thể vào được, đành phải chạy qua cư xá Cửu Long, vào nhà một sĩ quan Hải Quân khác là ông Phạm Văn Hưng. Ông Hưng không có nhà, người em vợ cho biết “ anh Hưng chị Hưng còn ở căn cứ Tân Châu.”
Để gia đình ở lại nhà ông Hưng, ông San lấy thuyền của ty quân cảng vào lại bộ tư lệnh hạm đội. Vừa đến nơi, ông San Được gọi lên họp khẩn cấp.
Không phải môt mình ông San lên họp. Trong phòng họp có mặt tất cả các hạm trưởng. Tại đây họ nhận được lệnh của vị tư lệnh hạm đội:
“Tư Lệnh Hải Quân đã cho lệnh di tản. Các hạm trưởng chuẩn bị rời bến.”
Lúc 11 giờ 47 đêm 29 Tháng Tư, tàu Chí Linh tách bến. Trên tàu còn có Đại Tá Đỗ Kiểm, tham mưu phó hành quân, Trung Tá Phan Tấn Hưng, chỉ huy trưởng người nhái, gia đình ông San và gia đình ông Phan Tấn Hưng. Người em vợ và mẹ vợ ông Phạm Văn Hưng quyết định ở lại, “chờ anh Hưng.”

Một tóan thủy thủ cho ra ngòai tìm gia đình để cùng đi, nhưng tóan này đã phân tán mỗi người một nơi, không còn liên lạc được nữa. “Sáng 30 Tháng Tư, tôi quyết định neo tại phao London Maru, ngòai cửa Vũng Tàu để chờ tóan nhân viên HQ-11 về nhà đón gia đình. Khi nghe radio biết ông Dương Văn Minh đầu hàng, Tư Lệnh Hạm Đội Phạm Mạnh Khuê ‘Anh hãy nhổ neo ra Côn Sơn. Phi cơ địch có thể cất cánh từ Tân Sơn Nhất. Có thể bị truy kích.”
Chiếc Chí Linh ra Côn Sơn, nhập chung đòan tàu Hải Quân Việt Nam và thực hiện chuyến đi cuối cùng rời khỏi tổ quốc.